Türkiye'nin 1,8 Milyon Yeşil Pasaportu AB'yi Tedirgin Etti: Vizesiz Hak Askıya Alınabilir
Görsel: Buğra Uğur
Yeşil pasaport (hususi pasaport), Türkiye'nin son yıllarda en hızlı büyüyen ve Avrupa ülkelerinin kaygılarını yaratan en tartışmalı pasaport türü haline geldi.
Rakamlar Gerçeği Konuşuyor
- 2010: 200 bin adet yeşil pasaport
- 2023: 1 milyon 816 bin 700 adet
- 2023 Aralık: İlk kez yeşil pasaport üretimi bordo pasaportu geçti
- 2025: Tahminen 2 milyonun üzerinde
- 2026 Planı: 8.500 yeni yeşil pasaport
Bu dokuz yılda dokuz kat artış, sistematik bir genişlemedir. Başlangıçta dereceli devlet memurlarına verilen yeşil pasaportlar, artık ihracatçılara, avukatlara, noterlere ve özel okul öğretmenlerine de veriliyor.
Avrupa Birliği Neden Rahatsız?
AB sözcüleri bu durumdan rahatsız olduklarını açıkça ifade ediyor. Temel kaygılar üç başlık altında özetlenebilir:
- Denetim Eksikliği: Vize başvurusunda tutulan sıkı güvenlik kontrolleri yeşil pasaport sahiplerine uygulanmıyor. Bu, Avrupa'nın sınır güvenliğinde çelişki yaratıyor.
- İstatistiksel İlticacı: Son yıllarda yeşil pasaport kullananlar arasında geri dönmeyerek iltica başvurusunda bulunanlar var. Sistem suç amaçlı da kullanılmaktadır.
- Kapsamın Anlamsızlığı: 1-2 milyon kişi için vizesiz seyahat hakları, pek çok küçük ülkeyi geride bırakıyor.
ETIAS Kavgası ve Diplomasi
2025'in başında Türk ve AB medyasında çıkan haberler, yeşil pasaport sahiplerinin ETIAS kapsamına alınacağı iddiasından bulundu. Türkiye'nin sert tepkisinin ardından, AB resmi ağızdan "ETIAS, vizesiz giriş hakkı olanları kapsamaz" açıklaması yaptı. Ancak gelecekte bu durum değişebilir.
Bordo Pasaporta Yansıması
Yeşil pasaportun genişlemesi, bordo pasaport sahiplerinin Schengen vizesi alma sürecini etkiledi. Yüzde 15'i aşan vize ret oranları, AB'nin bordo pasaportlulara uyguladığı denge stratejisinin parçasıdır. Yeşil pasaport ne kadar fazla ayrıcalık kazanırsa, bordo pasaport sahipleri o kadar ceza çekmektedir.
Gelecek Riski: Askıya Alma Tehdidi
Avrupa Komisyonu, Türkiye'den yeşil pasaport kriterlerini daraltmasını talep etmektedir. Aksi takdirde, gelecekte bu muafiyetin tamamen kaldırılması veya sınır kapılarına ek mülakatlar yapılması diplomatik bir tehdit olarak durmaya devam edecektir. 2026'nın ilerleyen aylarında bu tartışmanın yeniden ön plana çıkması beklenmektedir.
Yeşil pasaport sistemi, Türkiye'nin dış politika araçlarından biri olmakla birlikte, AB nezdinde giderek daha fazla diplomatik temas konusu haline gelmiştir. Sistemi genişletme ve daraltma kararları, Türkiye-AB ilişkilerinde büyük müzakere dinamiklerinin parçası olacaktır.
Kaynaklar: Darphane ve Damga Matbaası · Ticaret Bakanlığı · AB Türkiye Delegasyonu · Teyit.org · 2025-2026