Düşünmek, hissetmek… Yapay zeka devleri, yaratımlarının bilinç kazandığını düşünmeye yatkın: Bu eğilim neden ve ne kadar geçerli?

Yapay zekadaki ilerlemeler karşısında, en popüler sohbet robotlarının arkasındaki şirketler bu araçlarda bir bilincin ortaya çıkmaya başlayıp başlamadığını sorguluyor ve buna hazırlanıyor. Ancak bu araçların bir gün gerçekten bilinçli olup olamayacağı ve insanlar gibi bilinçli olup olmayacağı sorusu gündemde.

Yapay zeka bilinçli midir? Bu, yıllardır tartışılan ve son aylarda yeniden gündeme gelen bir soru. Sohbet robotlarındaki ilerlemelerle birlikte, yaratıcıları bile yapay bilincin hâlâ bilim kurgu olup olmadığını sorguluyor, ancak bazıları için cevap net. Microsoft'un yapay zeka başkanı Mustafa Suleyman geçen Kasım ayında, 'Bilinçli değiller. Bu nedenle bu konuda araştırma yapmak anlamsız olur, çünkü bilinçli değiller ve olamazlar' demişti.

Ancak sektördeki diğer şirketler aynı görüşte değil ve hatta bu soruyu yanıtlamak için giderek daha fazla kaynak ayırıyor. Financial Times'ın Haziran başında belirttiği gibi, Anthropic, Meta ve Google Deepmind, konuyu incelemek üzere etik, psikoloji ve felsefe alanlarında uzmanlar işe aldı. Nisan ayından bu yana, Cambridge Üniversitesi Leverhulme Gelecek Zekâ Merkezi'nde filozof ve araştırmacı olan Henry Shelvin, örneğin Google için çalışıyor. Meta da 'süper zekâ' arayışında, yani insanlardan daha zeki olacak ve Mark Zuckerberg'in vizyonuna göre toplumdaki herkese yardım edebilecek bir yapay zeka için bu konuyla ilgileniyor.

Peki yapay zeka bilinci üzerine bu araştırmalar anlamlı mı? Mevcut araçların ilerlemeleri karşısında gerekli mi? Konuya girmeden önce, bilincin ne olduğunu hatırlayalım; bu kavram tek bir tanımla sınırlı değil. CNRS araştırmacısı ve 'Savoir vivre avec l'IA' denemesinin yazarı Laurence Devillers, BFM Tech'e yaptığı açıklamada, 'İnsan bilinci, her şeyden önce var olmanın, sıcağı, soğuğu, acıyı, sevinci veya korkuyu hissetmenin, kendi düşünceleri üzerine düşünmenin ve gerçekten kendi arzuları tarafından yönlendirilerek hareket etmenin içsel duygusudur' dedi. Bu cümlede iki tür bilinç yer alıyor: Birincisi, yaşantıyı ve hissi karakterize eden 'fenomenal bilinç'. Sorbonne Üniversitesi'nde de ders veren Devillers'e göre, ChatGPT gibi araçlar bu bilince sahip değil. Anthropic de bu görüşte.