Kritik minerallerin çıkarılması ve rafine edilmesi dünyada 'giderek daha yoğunlaşıyor' (AIE)

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), enerji dönüşümü için vazgeçilmez hale gelen bazı kritik minerallerin çıkarılması ve rafine edilmesinde bir 'yoğunlaşma' gözlemliyor. Grafit, lityum, kobalt, bakır, manganez... Kritik metal ve mineral tedarik zincirleri giderek 'coğrafi olarak yoğunlaşıyor' dedi Perşembe günü IEA.

Rafinaj aşamasındaki yoğunlaşma, özellikle Çin'in lehine olacak şekilde 'daha da arttı'. Çıkarma aşamasında da yoğunlaşma artıyor: manganez, nikel veya grafit piyasalarında 'arz artışının neredeyse tamamı ilk tedarikçi tarafından gerçekleştiriliyor'. Manganez başta Güney Afrika ve Gabon'da, nikel Endonezya'da, grafit ise Çin'de üretiliyor.

Lityum veya kobaltın yanı sıra, bu mineraller CyclOpe referans raporunda 'pil metalleri' olarak sınıflandırılıyor. Rapor yazarları, bu metallerin 'şarj edilebilir pillerde elektrik formunda enerji depolamada büyük rol oynadığını' belirtiyor.

Üretim ve rafinajdaki yoğunlaşma sorun teşkil ediyor çünkü üretici ve işleyici ülkeler bazen belirli ihracatları kısıtladı veya fiyatları etkilemek ve koşullarını dikte etmek için baskın konumlarından yararlandı. IEA'ya göre kritik mineral fiyatları, güçlü talep, sıkı piyasa ve jeopolitik bağlam nedeniyle önceki yıllardaki düşüşün ardından 2025 ve 2026 başında arttı.

Bu durum, küçük hacimlerde ticareti yapılan ancak enerji, havacılık, savunma veya yapay zeka gibi kilit değer zincirlerinde önemli rol oynayan 'stratejik küçük mineraller' kategorisinde daha da belirgin. IEA, galyum, manyetik nadir toprak elementleri, itriyum, grafit, tungsten, tellür, kobalt ve germanyumu 'tedarik kırılganlıklarına en açık' malzemeler arasında değerlendiriyor. Bunların birçoğu halihazırda ihracat kısıtlamalarına tabi.